Είστε εδώ
Αρχική Σελίδα > Πολιτισμός > Λαογραφία > Ἀποκριά – Γιορτή τῆς φύσης καί τῆς ἀναγέννησης

Ἀποκριά – Γιορτή τῆς φύσης καί τῆς ἀναγέννησης

Του Αθ. Κόρμαλη Δικηγόρου – Πολιτικού Επιστήμονος

αντιπροέδρου της Επιτροπής Ενημερώσεως επί των Εθνικών Θεμάτων

Τά λατρευτικά ἔθιμα τῶν Ἑλλήνων ἔχουν ἐκπληκτική μακροβιότητα καθόσον οἱ ρίζες τους γυρίζουν σέ ἀρχαῖες ἤ ἀρχαϊκές ἐποχές. Κατ’ αὐτό τόν τρόπο κρατεῖται ἀναλλοίωτος ὁ «μαγικοθρησκευτικός» τους πυρήνας, μέσα στόν ὁποῖο ζοῦν (ἤ καλύτερα, ἐπιζοῦν) ἀρχαίγονες δοξασίες καί δεισιδαιμονίες βαθειά ριζωμένες στήν ψυχή καί τήν συνήθεια τοῦ ἁπλοῦ ἀνθρώπου.

Μέ πολλές συνηθισμένες τελετές καλοῦνται ἀπό τούς Ἕλληνες ὑπερφυσικές δυνάμεις, χθόνιες, ἐπουράνιες, ὑποχθόνιες, ὥστε νά ἐξασφαλιστῆ ἡ ἀναγέννηση τῆς γῆς καί τῆς πλάσης, ἡ γονιμότητα· ὅπως τήν ζεῖ καί τήν ἀντιλαμβάνεται ἰδιαιτέρως ὁ ἀγρότης.

Ἡ ἀρχή τῆς ἄνοιξης ἔδινε τό σύνθημα στήν ἀγροτιά γιά τήν τέλεση κάποιας τελετουργίας, πού θά βοηθοῦσε τήν Μάνα Γῆ στό ἀναβλαστικό της ἔργο, καί ἅμα ἐπιτύγχαναν οἱ γιορτές, τότε θἆναι «καί ἡ χρονιά πετυχημένη».

Οἱ ἐαρινές αὐτές τελετουργίες περιλαμβάνουν στό τυπικό τους πολλά κοινά στοιχεῖα μέ διονυσιακή προέλευση, «παγανιστική λατρεία». Καθαρτήριες φωτιές, ἀναπαράσταση γενετήσιας πράξης, προβολή φαλλικῶν ὁμοιωμάτων, ἤχων πού διώχνουν τό κακό, φωνές («ἀλλαλυγές» τῶν ὁμάδων τοῦ Διονύσου) μεταμφιέσεις, πού σήμερα ἐπιβιώνουν στήν νεοελληνική Ἀποκριά καθώς καί στό γνωστό «Καρναβάλι» τοῦ Δυτικοῦ Κόσμου. Ἡ μελέτη τῆς πολιτιστικῆς παραδόσεως καί τῶν ἐθίμων τῶν Ἑλλήνων ὁδηγεῖ σέ ἕναν γοητευτικό μονόδρομο, ὅπου ἡ Ἐκκλησία ἐνσωμάτωσε στόν λατρευτικό της κύκλο τίς περισσότερες ἑορτές τοῦ χειμερινοῦ ἡλιοστασίου στόν κύκλο τῶν Χριστουγέννων, τίς ἑορτές τῆς ἐαρινῆς ἰσημερίας στόν πασχαλινό κύκλο, τίς γιορτές τοῦ θερινοῦ ἡλιοστασίου στήν ἑορτή τοῦ Ἁη Γιάννη τοῦ Κλήδωνα κ.λπ.

Ἡ Ἀποκριά πλούσια σέ Διονυσιασμό καί τά ἀναγεννησιακά τῆς Φύσης μηνύματα συνδέθηκε μέ τό Χριστιανικό ἑορτολόγιο κυρίως διότι ἡ Χριστιανική Πίστη τήν διέπλεξε μέ τήν ἀκολουθοῦσα ἐξαγνιστική Σαρακοστή.

Πλεῖστα ἔθιμα τοῦ Ἑλλαδικοῦ (καί ὄχι μόνον) χώρου διασώζουν ἀρχαῖες δοξασίες γύρω ἀπό τό ζωντάνεμα τῆς Γῆς.

Ὁ κύκλος τῆς ζωῆς μέ τήν Περσεφόνη καί τόν Ἄδωνη ἐπιζεῖ στόν ἡπειρώτη Ζαφείρη (Ζαγόρια), ὁ «Τάφος» μέ τήν βλάστηση τῆς Γῆς μετά τόν πρόσκαιρο θάνατό του ἐπιζεῖ στούς στολισμούς τοῦ Ἐπιταφίου, πού ἀντανακλοῦν τούς «Κήπους τοῦ Ἀδώνιδος» στήν Βόρεια Ἑλλάδα καί στήν Graecia Salentina (Ἀπουλία) κ.ἄ.

Ἡ λέξη «Ἀπόκριες» ἐκφράζει ἀπαγόρευση (ἀπό + κρέας). Ἀποχή λοιπόν ἀπό τό κρέας -μετά τό ξεφάντωμα τῶν Ἀπόκρεω- καί ξεκίνημα τῆς ἐξαγνίσεως σώματος καί ψυχῆς μέ τήν Καθαρά Δευτέρα καί τήν ἀκολουθοῦσα Σαρακοστή.

Ἀνάλογη εἶναι ἡ ρίζα τῆς λατινικῆς λέξεως «Καρναβάλι» ἀπό τό Carne = κρέας (κόρνος, κατά τόν Ἡσύχιο εἶναι τό πρόβατο) (Κάρνεια = οἱ Ἑορτές τῶν Σπαρτιατῶν).

Τό «τριώδιο» ἀποτελεῖ – κατά τήν Ἑλ.  Ζήτη (περιοδικό ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΑΓΩΓΗ)- παραφθορά τοῦ: τράγος + ὠδή, δηλ. πρός τιμή τῶν Σατύρων, ἐνεργῶν ἀκολούθων τῆς πομπῆς τοῦ Διονύσου, τῶν σημερινῶν «μπουλουκιῶν» τῆς Ἀποκριᾶς μέ τά φαλλικά σύμβολα, τίς μεταμφιέσεις, τίς ἄσεμνες χειρονομίες, τίς ἀθυροστομίες (ἀκόμα καί μέσα στά παραδοσιακά τραγούδια).

Καί οἱ ἑορτές ἀτέλειωτες, ἡ ἐπιβίωση τῆς ἀρχαίας ἀδούλωτης ψυχῆς αἰώνια. Τά Ψυχοσάββατα, ἴδιες ἡμέρες τῶν Ἀνθεστηρίων, ὅταν οἱ Ἀθηναῖες ἑτοίμαζαν τήν «πανσπερμία», οἱ σύγχρονες Ἑλληνίδες ἑτοιμάζουν τά «κόλλυβα»… Στήν Βοιωτία οἱ τελετές μέ τά κόλλυβα ἀνασταίνουν τήν διονυσιακή ἑορτή τῶν «Άγριωνίων» πρός τιμήν τῶν νεκρῶν.

Ἀλλά ἄς ξαναγυρίσουμε στόν οἶστρο τῶν Ἀπόκρεω. Στό Σόχο (Λαγκαδᾶ) ἐπιβιώνει ἡ ἐκδήλωση τοῦ «Χοροῦ τῶν Τράγων» (χωρίς νά ἀπαιτεῖται ἰδιαιτέρα ἐξήγηση γιά τήν προέλευσή του… καί ὁ χορός τῶν μεταμφιεσμένων στρατιωτῶν τοῦ Ἁγ. Θεοδώρου, πού σήμερα ἐμπρός στό πρόσωπο φέρουν σταυρό!), στήν Θράκη (μέ προέλευση ἀπό τήν Ἀνατολική) ὁ Καλόγερος μέ τόν πρόσκαιρό του θάνατο καί τήν Ἀνάστασή του), ὁ Κούτουπος (στήν Ἁγ. Ἑλένη Σερρῶν) (μέ δέρματα ζώων καί τά ποιμενικά κουδούνια τῶν πομπῶν τοῦ Διονύσου), τά πειράγματα στήν Ἁγιάσο Μυτιλήνης μέ τούς κουδουνάδες καί τίς «μτσοῦνες» (=μάσκες) νά διακωμωδοῦν ἀκόμη καί τούς περαστικούς, οἱ Γέροι καί οἱ Κορέλες στήν Σκῦρο μέ τήν καθυστερημένη ἀποβολή ἀρχαιγόνων δοξασιῶν… ὁ τοπικός «Χορός τῶν Τράγων», οἱ Μποῦλες καί οἱ Γενίτσαροι τῆς Ναούσης, οἱ Μπουρανῆδες τοῦ Τυρνάβου (χοροί γύρω ἀπό φαλλικά σύμβολα, γιορτή τῆς ἄνοιξης), τά «Ἀργκουτσάρια» στήν Κλεισούρα Καστοριᾶς, οἱ Φανοί τῆς Κοζάνης καί ὁ κατάλογος τῶν ἐθίμων ἀτέλειωτος μέ ἕναν κοινό παρανομαστή πού βροντοφωνάζει ὅτι ἡ ψυχή τοῦ ἔθνους μας ἔχει παραμείνει ἀναλλοίωτη καί τά ἔθιμα μᾶς ἑνώνουν μέ τίς ρίζες μας.

(Visited 13 times, 1 visits today)
mm
Αθ. Κόρμαλης
Γεννήθηκα στήν Ἀθήνα τό 1958 καί μεγάλωσα στόν Δῆμο Ζωγράφου. Πτυχιοῦχος Νομικῆς Ἀθηνῶν καί Δημοσίου Δικαίου καί Πολιτικῶν καί Οἰκονομικῶν Ἐπιστημῶν. Ὑπηρέτησα στό πολεμικό Ναυτικό (Γραφεῖο Δικαίου Θαλάσσης Ὑπ.Ἐξ.) Ἕνα ταξίδι (1984) (μέ ἀφορμή ἀγῶνες Στίβου), στήν Στάρα Ζαγόρα καί τήν Φιλιππούπολη, καθώς καί μία ἀποστολή στήν Νοτ. Ἰταλία καί Σικελία (στούς Ἑλληνοφώνους καί τούς Ἀρβανίτες) ἦταν ἡ ἀφορμή νά ξεκινήσει ἡ βαθύτερη ἐνασχόληση μέ τήν Ἑλληνική Γραμματεία, τόν Πολιτισμό, τήν Ἱστορία, τήν Παράδοση τήν Γλῶσσα τήν προσπάθεια γιά τά Δίκαια τῶν ἑλληνικῶν μειονοτήτων, ἑλληνοφώνων καί Ἀποδήμων. Μακρυά (πολύ μακρυά...) ἀπό τά κόμματα ἀπό τό 1979, πίστεψα στόν ἀγῶνα τήν ἀγωνία καί τήν προσφορά τῶν συλλόγων (συν+λόγος) μέ συνεχή δράση, διάλογο, συνεργασία καί σεβασμό στήν γνώμη τοῦ ἄλλου. Ἀνατ. Ρωμυλία, Νοτ. Ἰταλία (Ἀπουλία, Καλαβρία, Σικελία), Παλαιστίνη, Μοναστήρι, Βορ. Ἤπειρος, Ἕδρες διδασκαλίας τῆς Ν. Ἑλληνικῆς, στά ξένα Πανεπιστήμια, Ἑλληνικές Κοινότητες τοῦ Ἐξωτερικοῦ, ἦταν τά ἐρεθίσματα καί οἱ σταθμοί ἐμπειριῶν γιά τήν διάσωση τοπικῶν ἑλληνικῶν διαλέκτων, τήν διάδοση τῆς Ν. Ἑλληνικῆς καί τῆς λαϊκῆς μας παράδοσης. Ἱδρυτικό μέλος σέ συλλόγους καί ἑνώσεις («ΕΝΩΣΗ ΧΕΙΜΑΡΡΙΩΤΩΝ», «Ἰνστιτοῦτο Δια-βαλκανικῶν Σχέσεων» κ.ἄ.) Πρόεδρος στόν Ἐπιστημονικό Σύλλογο Νέων τῶν Ἀμπελοκήπων (ΕΣΝΑΜ) τῶν Ἀθηνῶν (ΕΣΝΑ), στόν ΟΔΕΓ (Ὀργανισμό γιά τήν Διάδοση τῆς Ἑλληνικῆς Γλώσσης). Συγγραφέας βιβλίων σχετικῶν μέ τίς Ἀλησμόνητες Πατρίδες: (Ἀνατ. Ρωμυλία, Ἀνατ. Θράκη) τήν Ἑλληνική Ἱστορία, (Σκιαδικά, Μάχη Μαραθῶνος, Ἐκτέλεση Ἰ. Δραγούμη), τά Ἑλληνικά Δίκαια στό Αἰγαῖο Πέλαγος, (Ἡ ἀπάντηση στήν τουρκική πρόκληση) τήν Ἀντίσταση στήν Βορ. Ἤπειρο. Καί ἡ Ἰθάκη νά φαντάζει ἀκόμη μακρυά... Οἱ ἐμπειρίες πολλές, ἡ ἠθική ἱκανοποίηση μικρή. Κανείς δέν ξέρει ἄν καί τί πετύχαμε σ’αὐτήν τήν προσπάθεια. Ὅμως, σίγουρα, ἡ συνείδηση εἶναι καθαρή καί ἥσυχη...

Αφήστε μια απάντηση

Top