Είστε εδώ
Αρχική Σελίδα > Πολιτισμός > Λαογραφία > Θερινές Τροπές – Κλήδονας: Η επιβίωση των κληδονισμών

Θερινές Τροπές – Κλήδονας: Η επιβίωση των κληδονισμών

του Αθ. Κόρμαλη, αντιπροέδρου της Επιτροπής Ενημερώσεων επί των Εθνικών Θεμάτων

 

Η πλούσια Ελληνική πολιτιστική παράδοση κρύβει μοναδικές σελίδες πολιτισμού, ηθών και εθίμων, που επιβιώνουν καθ’ όλη την διάρκεια του έτους.

Κατά την εορτή (γενέθλιο) του Αγίου Ιωάννου του Προδρόμου (24 Ιουνίου) εορτάζεται και ο Κλήδονας.

Είδος λαϊκής παιγνιώδους μαντείας τελουμένη την ανωτέρω ημέρα και μάλιστα με ομαδικό ψυχαγωγικό χαρακτήρα.

Η λέξη παράγεται από το αρχαίο «κληδών», το οποίο ήταν «μαντικό σημείο», ο Κληδονισμός. Παλαιοτέρα καταγραφή κληδονισμού αναφέρεται η Ομηρική «ὅσσα ἤ φήμη».

Κατά τους κλασσικούς χρόνους ο Κλήδονας ήταν είδος μαντικής. Μαντική από κληδόνες φωνές, οι οποίες ερμηνεύονταν ως τυχαίοι λόγοι και επείχον θέση χρησμών. Υπήρχαν μάλιστα ιεροί μάντεις, επιτήδειοι  για την εξήγηση των «κληδόνων» φωνών. Ο χρησμός που εδίδετο σ’αυτές τις φωνές εκαλείτο «κληδόνισμα» ή «κληδονισμός».

Κληδόνιος, ήταν και η επίκληση του Διός και του Ερμού, η δηλούσα την μαντική δύναμη αυτών των Θεών, να παρέχουν οιωνούς στους θνητούς (Επιγραφή της Πιτάνης).

Τους Βυζαντινούς χρόνους πρέπει να επιζούσε ο Κλήδονας με την σημερινή μορφή, περιγράφεται μάλιστα από τον Θεόδωρο Βαλσαμώνα (12ος αιών μ.Χ.) που σχολιάζει – όπως και ο Ζωναράς – τον 65ο Κανόνα της εν Τρούλλω ΣΤ΄ Οικουμενικής Συνόδου (Κων/πολη 692).

Σήμερα το μαντικό έθιμο επιβιώνει πανελληνίως και «αποσκοπεί» κυρίως στην μάντευση της αποκαταστάσεως των νεανίδων, που συμμετέχουν στην ομαδική τελετή.

Το τελετουργικό περιλαμβάνει ολονύκτια παραμονή, στο ύπαιθρο, του αγγείου (για να δεχθεί αστρική επίδραση), που περιέχει το «αμίλητο νερό», στο οποίο έχει βυθισθεί, από κάθε κορίτσι, και ένα ριζικάρι (ριζικό = τύχη).

Την άλλη ημέρα η έξοδος κάθε ριζικαριού συνοδεύεται με τραγούδια (ευχετικά, επαινετικά) ή και αλληγορικά δίστιχα και ακολουθούν προγνώσεις για την τύχη της και τον μελλοντικό της σύζυγο.

Σε πολλές περιοχές της Ελλάδος επικεντρώνεται το ενδιαφέρον στο «αμίλητο νερό» που πίνεται από ορισμένους ή γίνεται απόλυτη σιγή, ώστε να ακουσθούν στο περιβάλλον «λόγοι» και «λέξεις», που θα ερμηνευθούν για να δώσουν την σημασία τους σε προβλέψεις (κληδονισμοί). Η τελετουργία του «βωβού νερού» φαίνεται να πλησιάζει περισσότερο τους αρχαίους «κληδονισμούς».

Το έθιμο διατηρείται σχεδόν όμοιο στην Μακεδονία, Κρήτη, Κύπρο. Πολλές φορές όμως γίνεται άλλη ημερομηνία απ’ αυτή του Αγ. Ιωάννου (24 Ιουνίου) (Άγραφα / Αγίου Γεωργίου, Ελασσόνα Γρεβενά/ Αγίου Αθανασίου, Σύμη / 2 Μαΐου, Κύπρος / 3 Μαΐου, Πόντος/ Αναλήψεως).

Οι φωτιές του «Αγιαννού του Κλήδωνα» την νύκτα της 24ης Ιουνίου, αποτελούν απομεινάρια των αντιλήψεων για την θεία δύναμη του πυρός (πυρολατρεία). Το πυρ αποτελούσε το επίκεντρο του φιλοσοφικού στοχασμού του Ηρακλείτου, πρωταρχικό στοιχείο κοσμογονικής αρχής και ένα των τεσσάρων στοιχείων της ζωής.

Την συνήθεια αυτή προσεπάθησε να καταργήσει η εν Τρούλλω ΣΤ’ Οικουμενική Σύνοδος (692 μ.Χ.), η οποία όπως είδαμε εστράφη και κατά του Κλήδονα (βλ. ανωτέρω). Υφίσταται δηλαδή μία χρονικά συγγενής σχέση μεταξύ των 2 αυτών εθίμων (Πυρολατρείας και Κληδονισμού) τις οποίες η θεία παράδοση του λαού μας κατάφερε να διασώσει περνώντας τις στην Εορτή του Αγίου Ιωάννη και του θερινού ηλιοστασίου και σε πολλούς ταυτίζοντάς τες (βλ. Λεξικό Μπαμπινιώτη). Όπως γνωρίζουμε το θερινό ηλιοστάσιο (21 ή 22 Ιουνίου) έχουμε την μεγαλύτερη ημέρα και στην «τροπή» της γης πέριξ του ηλίου την μεγαλυτέρα απόσταση από τον Ισημερινό και συγχρόνως την μεγαλύτερη δυνατή απόκλιση της εκλειπτικής από τον ουράνιο ισημερινό. Η συμπαντική αυτή Γνώση και η ταύτιση του Ηλίου, της Πηγής της Ζωής με το Πυρ και τον ταυτόσημο συμβολισμό του θάπρεπε να σημαδευτεί σε κάποιες σημαντικές-ξεχωριστές ημέρες και ασφαλώς στο θερινό ηλιοστάσιο, την μεγαλυτέρα σε διάρκεια ημέρα του χρόνου.

 

 

mm
Αθ. Κόρμαλης
Γεννήθηκα στήν Ἀθήνα τό 1958 καί μεγάλωσα στόν Δῆμο Ζωγράφου. Πτυχιοῦχος Νομικῆς Ἀθηνῶν καί Δημοσίου Δικαίου καί Πολιτικῶν καί Οἰκονομικῶν Ἐπιστημῶν. Ὑπηρέτησα στό πολεμικό Ναυτικό (Γραφεῖο Δικαίου Θαλάσσης Ὑπ.Ἐξ.) Ἕνα ταξίδι (1984) (μέ ἀφορμή ἀγῶνες Στίβου), στήν Στάρα Ζαγόρα καί τήν Φιλιππούπολη, καθώς καί μία ἀποστολή στήν Νοτ. Ἰταλία καί Σικελία (στούς Ἑλληνοφώνους καί τούς Ἀρβανίτες) ἦταν ἡ ἀφορμή νά ξεκινήσει ἡ βαθύτερη ἐνασχόληση μέ τήν Ἑλληνική Γραμματεία, τόν Πολιτισμό, τήν Ἱστορία, τήν Παράδοση τήν Γλῶσσα τήν προσπάθεια γιά τά Δίκαια τῶν ἑλληνικῶν μειονοτήτων, ἑλληνοφώνων καί Ἀποδήμων. Μακρυά (πολύ μακρυά...) ἀπό τά κόμματα ἀπό τό 1979, πίστεψα στόν ἀγῶνα τήν ἀγωνία καί τήν προσφορά τῶν συλλόγων (συν+λόγος) μέ συνεχή δράση, διάλογο, συνεργασία καί σεβασμό στήν γνώμη τοῦ ἄλλου. Ἀνατ. Ρωμυλία, Νοτ. Ἰταλία (Ἀπουλία, Καλαβρία, Σικελία), Παλαιστίνη, Μοναστήρι, Βορ. Ἤπειρος, Ἕδρες διδασκαλίας τῆς Ν. Ἑλληνικῆς, στά ξένα Πανεπιστήμια, Ἑλληνικές Κοινότητες τοῦ Ἐξωτερικοῦ, ἦταν τά ἐρεθίσματα καί οἱ σταθμοί ἐμπειριῶν γιά τήν διάσωση τοπικῶν ἑλληνικῶν διαλέκτων, τήν διάδοση τῆς Ν. Ἑλληνικῆς καί τῆς λαϊκῆς μας παράδοσης. Ἱδρυτικό μέλος σέ συλλόγους καί ἑνώσεις («ΕΝΩΣΗ ΧΕΙΜΑΡΡΙΩΤΩΝ», «Ἰνστιτοῦτο Δια-βαλκανικῶν Σχέσεων» κ.ἄ.) Πρόεδρος στόν Ἐπιστημονικό Σύλλογο Νέων τῶν Ἀμπελοκήπων (ΕΣΝΑΜ) τῶν Ἀθηνῶν (ΕΣΝΑ), στόν ΟΔΕΓ (Ὀργανισμό γιά τήν Διάδοση τῆς Ἑλληνικῆς Γλώσσης). Συγγραφέας βιβλίων σχετικῶν μέ τίς Ἀλησμόνητες Πατρίδες: (Ἀνατ. Ρωμυλία, Ἀνατ. Θράκη) τήν Ἑλληνική Ἱστορία, (Σκιαδικά, Μάχη Μαραθῶνος, Ἐκτέλεση Ἰ. Δραγούμη), τά Ἑλληνικά Δίκαια στό Αἰγαῖο Πέλαγος, (Ἡ ἀπάντηση στήν τουρκική πρόκληση) τήν Ἀντίσταση στήν Βορ. Ἤπειρο. Καί ἡ Ἰθάκη νά φαντάζει ἀκόμη μακρυά... Οἱ ἐμπειρίες πολλές, ἡ ἠθική ἱκανοποίηση μικρή. Κανείς δέν ξέρει ἄν καί τί πετύχαμε σ’αὐτήν τήν προσπάθεια. Ὅμως, σίγουρα, ἡ συνείδηση εἶναι καθαρή καί ἥσυχη...

Αφήστε μια απάντηση

Top